VREDE VAN UTRECHT

Het symbool van de Vrede van Utrecht
twee kromme zwaarden

Een wandeling met de Band of B, door de stad, in de kou en met een blik op het verleden.

Alleen moeten we het deze keer doen met de geschiedenis en met de opmerkingen dat het hier ergens geweest moet zijn.

Het verleden van de Vrede van Utrecht, is alleen nog het duidelijkst zichtbaar, aan de steen die voor het stadhuis in een muur zit.

We starten de wandeling dan ook vanuit het oude Stadhuis van Utrecht, waar alles begon.

Onder het genot van een bakkie koffie
de start het verhaal over de Vrede van Utrecht

Naast het verhaal van Peter werd voor deze blog het internet een bron van informatie.

Het ‘probleem’ was vervolgens wel, om de geschiedenis terug te brengen naar een verkort overzicht.
En dat viel niet mee. Als oud analist bij de politie wilde ik altijd alle informatie  hebben om een goed beeld te krijgen en binnen de kortste keren had ik een overvloed aan informatie.
Al verzamelend en lezend is het toch een interessante geschiedenis, met als gevolg, wat laat ik staan en wat knip ik er uit ?

Vismarkt en Domtoren

DE GESCHIEDENIS.

Al eeuwen woedde in Europa de ene verwoestende oorlog na de andere. De oorzaken waren het verlangen van koningen om meer macht te krijgen, en de strijd tussen rooms-katholieken en protestanten. In 1701 was het weer raak. Maar na meer dan tien jaar vechten had nog steeds niemand gewonnen. Misschien kon het conflict ook wel worden opgelost door erover te praten in plaats van te vechten. Dat gesprek voerde men in Utrecht.

In het Utrechtse stadhuis werd vanaf januari 1712 onderhandeld door diplomaten uit heel Europa om een einde te maken aan die oorlogen. Dat Utrecht de plaats van de onderhandelingen zou worden, kwam uit de koker van de Engelsen.

De keus viel op Utrecht in de Republiek, ‘omdat de stad brede straten had en als aangename verblijfplaats werd beschouwd’. De Republiek had bovendien een goede naam, omdat er eerder al de Vrede van Nijmegen (1678) en de Vrede van Rijswijk (1697) waren gesloten.

Voor de vredesonderhandelingen, die in januari 1712 begonnen, is de raadszaal van het stadhuis gebruikt . Om de 'egaliteyt' te waarborgen werden er kamerschermen neerzetten en de open haard dichtmetselen. De kacheltjes die voor de verwarming dienden, rookten zo erg dat de onderhandelaars zich maar met stoven warm moesten houden.
Het Stadhuis van Utrecht kende twee mooie portalen die even groot en fraai waren. De gezant van de Franse koning en die van koningin Anna van Groot-Brittannië konden zo als gelijkwaardig, met veel ceremonieel en hofstaat bij de onderhandelingen binnenschrijden, zonder conflicten over wie als eerste naar binnen mocht gaan.

Naast de formele onderhandelingen in het stadhuis vonden informele gesprekken plaats in herbergen en in de woningen, die de diplomaten overal in de stad hadden gehuurd.
Deelnemers waren o.a. Lodewijk XIV van Frankrijk, Filips V van Spanje, Frederik Willem I van Pruisen, Karel VI van het Heilige Rooms Rijk, Anna van Groot-Brittannië, Johan V van Portugal, Victor Amadeus II van Sardinië, Staten-Generaal van de Nederlanden

In de nacht van 11 op 12 april 1713 zetten de belangrijkste diplomaten hun handtekening in de woningen van de Britse onderhandelaars Strafford en Robinson aan de Plompetorengracht en de Ridderschapsstraat. Deze opmerkelijke locatie diende om pottenkijkers weg te houden. Helemaal ver af was de ondertekening van het Spaans-Portugese verdrag op een bankje aan de Maliebaan.

Door de Vrede van Utrecht was er een systeem ontstaan van machtsevenwicht en acceptatie van godsdienstige verschillen.

Het succes was mede te danken aan de gelijkwaardige behandeling van overwinnaar en overwonnene en het grote belang dat werd gehecht aan het behoud van het machtsevenwicht.

Gedeelte van Utrecht waar in die tijd
feesttenten hebben gestaan

Door de grachten werd na ondertekening
een gondelvaart gehouden

selfie

HET RESULTAAT – DE VREDE VAN UTRECHT

De legitimiteit van het testament van Karel II werd bevestigd ( de aanleiding van de oorlog), maar daar werd een serie van restricties en herschikkingen aan gekoppeld:

Filips V (van Anjou) werd koning van Spanje, maar werd uitgesloten van de Franse troon.
Over wie chef en soeverein van de Orde van het Gulden Vlies zou zijn werden Oostenrijk en Spanje het niet eens zodat beide partijen hun aanspraak handhaafden.

Karel VI van Oostenrijk kreeg ter compensatie de Zuidelijke Nederlanden (sindsdien Oostenrijkse Nederlanden genoemd), het hertogdom Milaan, het koninkrijk Napels en Sardinië.

Het koninkrijk Groot-Brittannië kreeg  Gibraltar en Minorca, waarmee het de toegang tot de Middellandse Zee beheerste. Ook een aantal Franse koloniën in Noord-Amerika, met name Newfoundland, Acadië en het gebied van de Hudsonbaai. En het monopolie op de slavenhandel in Zuid-Amerika en de Caraïbische eilanden.

Het koninkrijk Frankrijk zag zijn koloniaal rijk in Noord-Amerika, Nieuw-Frankrijk, ingekrompen, maar behield  een deel van Acadië, het strategisch belangrijke Ile-Royale. En Franse vissers mochten gebruik blijven maken van een deel van de kust van Newfoundland.

De Verenigde Provinciën, verloren hun overwicht op zee en mochten de Zuidelijke Nederlanden niet behouden. Ze kregen wel meer veiligheid. Ze behielden Barrièresteden met garnizoenen (legers in versterkte plaatsen) in een aantal steden van de Zuidelijke Nederlanden als bescherming tegen de Fransen.

Savoye kreeg het koninkrijk Sicilië en werd een koninkrijk en kreeg het Châteaudauphin en het gebied tussen Bardonèche en Fenestrelle van de Franse provincie Dauphiné doordat de grens werd verplaatst naar de waterscheiding.

De ondertekening zorgde voor het beoogde machtsevenwicht in Europa.

NIET ALLEEN MAAR VERGADEREN

Deze diplomaten kwamen vaak niet alleen, maar namen een hele entourage aan bedienden mee. Alleen al de groep diplomaten bestond naar schatting uit ten minste duizend personen. Utrecht beleefde gouden tijden. Het congres leverde veel geld. Voor huiseigenaren, leveranciers, kroegbazen en hoeren was er veel te verdienen.
De stedelijke elite verhuurde zijn mooiste woningen en veel personeel aan de delegaties. Er zijn er bij die met zes maanden huur de prijs hebben terugverdiend die het hun heeft gekost om het te kopen.’

De eerste diplomaat arriveerde op 16 januari 1712 en de laatste verliet de stad op 26 juni 1715.

De onderhandelaars kwamen van heinde en verre naar Utrecht. In de stad heerste een vrije sfeer, de vele (mannelijke) diplomaten hadden bovendien veel vrije tijd. Dat leidde tot veel seksueel getinte escapades...

Het is anderhalf jaar feest geweest voor de stad. Alles werd aangegrepen om grote feestmalen aan te richten en hoofs vertoon te organiseren. De hele horeca en vermaaksindustrie kenden gouden tijden. Het calvinistische bestuur van Utrecht besloot het toneelverbod, dat in deze tijd gold, tijdelijk op te heffen.

Er was o.a. een groot buffet ter gelegenheid van het sluiten van de vrede en een gondelvaart door de grachten van Utrecht

De grote groep (ongehuwde) mannen die in de stad verbleef, had veel vrije tijd. De langdurige aanwezigheid van deze groep buitenlanders met lossere zeden bracht een vrije sfeer in de stad. Veel mannen en vrouwen die zich prostitueerden, konden makkelijk een extra centje verdienen.

De boog kon trouwens niet altijd gespannen zijn. Een roddelkroniek meldde: “Van de dertig tot veertig buitenlandse ministers is er geen enkele zo bejaard dat de leeftijd hem het bedrijven van liefde beletten kan”,

de huizen die verhuurd werden

De Amoureuze en pikante geschiedenis van het congres en de stad Utrecht uit 1713 was een briefroman met bijbehorende pikante en verslagen en verwijzingen naar echte personen.
Lezers uit de bovenlagen van de Europese samenleving konden zich verlekkeren aan de onbehoorlijke verhalen.
Wat opvalt zijn de gedetailleerde beschrijvingen over de seksuele escapades in de Utrechtse bordelen en het gebruik van voorbehoedsmiddelen in deze tijd.
Uit de roman lijken we op te kunnen maken dat Utrecht namelijk een primeur had: een condoomfabriek op het Begijnhof. Deze goedlopende handel in condooms was in handen van een Utrechtse vrouw die op de hoek van het Begijnhof woonde.
Zij produceerde en verkocht condooms, wat tot ergernis leidde bij haar broer. Hij was chirurgijn en verdiende namelijk aan middeltjes die zouden helpen tegen geslachtziektes.
Interessant is dat deze handel in condooms de vroegst bekende vermelding is van een dergelijke onderneming in de Republiek, maar waarschijnlijk ook internationaal.

plaats waar de condoomfabricage plaatsvond

“Het bestaat uit een aantal hele fijne omhulsels of blazen, die men om het instrument van plezier wikkelt en die effectiever zijn dan wanneer ze van ijzer waren en het in staat stellen het gevaar te trotseren in de vesting waar het zich verbergt”.

De losbandigheid van vrijwel alle diplomaten, inclusief de gezant van de paus, leverde de Utrechtse bordelen enorme klandizie op. In een liedje uit 1712 riepen de Utrechtse prostituees hun collega’s uit andere Hollandse steden op naar Utrecht te komen, omdat zij de drukte niet meer aankonden.

Het Duitse huis aan de Springweg.( Momenteel is daar hotel-restaurant Karel V gevestigd.) dat vanaf april 1713 werd gehuurd door de Spaanse gevolmachtigden de hertog van Osuna.
Na het teken van de vrede van Utrecht werd daar een gemaskerd bal gehouden.
Zodra de hertog was verdwenen marcheerde een heel legertje van metselaars, leidekkers, timmermannen, tapijtwerkers en schoonmaaksters het Duitse huis binnen om de vernielingen en vervuiling te herstellen..

Van de hertog van Tarouca, gevolmachtigde van Portugal, is dankzij de feestbeschrijvingen van Nicolas Chevalier bekend dat hij in de tuin van het door hem gehuurde huis aan de Kromme Nieuwegracht 66 een groot houten paviljoen liet bouwen van circa 33 bij 11 meter, voor het houden van banketten, toneelvoorstellingen en bals.

Voor deze heren was er zelfs al een Italiaanse ijsco maker/verkoper naar Utrecht gekomen.

George Friedrich Händel schreef het Utrecht Te Deum en het Utrecht Jubilate.

***

STADSPLATTEGROND 1560

Als leuk extraatje neemt Ad ons mee naar het Domplein, waar naast de ingang van de Domkerk een stadsplattegrond zichtbaar is uit 1560, uitgehouwen in natuursteen.

Bij deze plaquette hoort een QR-code. Na het scannen van deze code met de telefoon verschijnt op het scherm een soort maquette van de binnenstad, die je vervolgens van alle kanten kan bekijken. En door over je scherm te vegen wissel je tussen het Utrecht van 1560 en 2025. Deze plaat is geschonken door de Sociëteit de Constructieve. De moeite waard om eens uit te proberen.