Aziatische Hoornaar (AH) en de zoektocht naar het nest

Aziatische cq Geelpoot Hoornaar

Huib heb je interesse om mee te gaan zoeken naar een gezenderde AH ( Aziatische Hoornaar) ?. Natuurlijk wil ik mee doen, niet wetende dat het niet “even “ was, maar ik heb er toch van genoten en geleerd.

Bij ons ringstation VRS De Haar worden soms ook vogels van een geolocator voorzien, met de bedoeling om ze het jaar daarop weer terug te vangen en de geolocator te verwijderen en uit te lezen. Het aanbrengen van zo’n ontvanger (rugzakje) is een precies klusje.

Dus op naar de bijen en de AH. Start de zoektocht naar het nest.

vanuit de vangkooi in het net

Er vliegen enkele AH’s rond de bijenkasten en er zitten er ook een paar in de lok/vangkooi.
Een AH kan wel 30 bijen op een dag eten
De Hoornaar verdwijnt in schepnet en vervolgens in een potje.

AH moet minimaal 0,3 gram wegen

De eerste echte handeling is het wegen.
De AH kan pas gezenderd worden als hij meer dan 0,3 gram weegt.
Een zender weegt ongeveer 0,15 gram.

Hulpmiddel voor het klaarmaken voor de zender

Daarna gaat AH in een genius apparaat, om  met zijn kop te eindigen in een smal buisje.
Met een speciaal hiervoor ontworpen ‘pincet’ wordt het achterlichaam vastgepakt, zodat hij niet kan steken. Het zendertje wordt om de taille bevestigd.

De Hoornaar mag even bijkomen in een gazen kooi en krijgt wat ‘suikerwater’ om op kracht te komen. Ondertussen wordt er goed gekeken of deze AH wel kan vliegen met de zender.
Zo niet, dan wordt een andere AH ingezet.

Aziatische Hoornaar met zender

De kooi gaat open en AH vliegt boven in de eerste boom die hij tegenkomt. Met de ontvanger is hij dan goed te peilen.

Dan is het geduldig wachten tot AH gaat vliegen richting zijn nest.
Waarschijnlijk probeert hij in de boom van de zender af te komen. Als dat niet lukt verdwijnt hij buiten het bereik van de zenders.

ontvanger

De zoektocht kan beginnen. Met drie ontvangers ( lijken net grappige pistolen) op pad.Aangezien het nest best wel op grote afstand kan zijn van de plaats waar hij gevangen werd, op de fiets er op uit.

Dwars door- en langs de wijken in Maarssenbroek. Ben ik goed bezig ? Ik richt het ‘pistool’ maar alle kanten op. Om geen boom te missen. Af en toe maar aan voorbijgangers uitleggen waarom ik mij zo gedraag. Nee het is geen speelgoed, en nee voorzover ik weet ben ik niet gestoord.

Nest in de top van de boom

Het gaat al richting schemering als ik plotsklaps een rood signaal op de ontvanger krijg. Tijd om de andere zoekers op de hoogte te brengen, die dan ook binnen de kortste keren de omgeving afzoeken naar een sterker signaal.

het nest van de Aziatische Hoornaar

Het nest werd gevonden in de hoogste boom aan de Vogelweg en wordt volgende week vernietigd.

zoek het nest

De zender werd de volgende dag teruggebracht door de AH. Hij kwam weer langs bij de bijen en wilde voordat hij een bij ging pakken nog even langs de voederplaats. Laat daar nu net een sterke magneet liggen, die de zender vastzette.

De verwijdering van de zender was alleen mogelijk door  de AH te verdoven en daarna doormidden te knippen.

Imker tussen de bijenkasten

Honingbijen

Bij en Europese Hoornaar

Europese Hoornaar

Naast de Aziatische Hoornaar, tegenwoordig ook wel de Geelpoot Hoornaar genoemd, is er ook nog de Europese Hoornaar en die komt ook mee snoepen van het suikerwater, maar laat de bijen (nog) met rust. Dat verschil is ook duidelijk merkbaar door het gedrag van de bijen. Samen eten met de Europese en in de verdediging als de Aziaat dichtbij komt.

Driehonderdeenentwintig oeverzwaluwen.

Uithalen van de zwaluwen uit de netten

Vanaf april wordt er uitgekeken op de jaarlijkse terugkomst van de oeverzwaluwen bij de oeverzwaluwenwand langs de Haarrijnseplas.
Half april vloog er een groepje van zo’n 20 zwaluwen bij de wand.
Verkenners ? In ieder geval na een paar dagen werden ze niet meer gezien bij de wand.

Maar op 1 mei was het in één keer druk bij de wand en vlogen er zeker zo’n 200 oeverzwaluwen, die zelfs al druk waren met het maken van nestruimte in de wand.

Op 20 mei werd de eerste ringavond gehouden.
Voor de wand komt over de hele lengte een net, waardoor de zwaluwen die uit de wand komen of naar de wand toegaan daar in terecht komen.
Door leden van het Vogel Ring Station (VRS) De Haar, worden de vogels uit het net gehaald, gemeten, gecontroleerd, en geringd.
Een mooie zwoele avond, met uiteindelijk 321 vogels, geringd  of terug gevangen.
Zoals  ieder jaar. Het werd weer een latertje. Vandaar dat de laatste foto’s gemaakt werden met kunstlicht.

Bij een aantal zwaluwen wordt tevens een monster voor zoönose onderzoek genomen.

Vorig jaar werden ook enkele oeverzwaluwen voorzien van een geolocator.
Een minuscuul kleine ontvanger, geplaatst op de rug.
Bij drie van de zwaluwen werd een geolocator aangetroffen.
Na verwijdering van de geolocator  kan deze op een computer worden uitgelezen.
Op basis van die gegevens hopen we de route naar het zuiden en de verblijfplaats ergens, mogelijk, in Afrika vast te kunnen stellen.

Het ringen kan een beeld geven omtrent, leeftijd en waar ze terug gezien worden.
Uit deze gegevens weten we dat ‘onze ‘zwaluwen ook gebruik maken van andere oeverzwaluwenwanden in Nederland

Een geolocator kan een beeld geven over de route en de verblijfplaats in de winter

Een Zoönose monster kan een beeld geven over mogelijk virussen bij de vogels

Netten gaan richting wand (foto Marcel Slaterus)

Oeverzwaluwen in het mistnet

Oeverzwaluw in mistnet

Ringen, meten, controleren, wegen en noteren

Het straatje met materiaal en ringers

Meten

Oeverzwaluw

Bemonstering voor Zoonose onderzoek

Tot in de late uurtjes

Geolocator op de rug

Verwijderen geolocator

Geolocator

Oeverzwaluw, geolocator verwijderd

Oeverzwaluw bij kunstlicht

Oeverzwaluw met Mark en Huib ( foto Richard)

CES 2020, Corona, Griend en 4 bokken.

Griend Haarzuilens
Fazant op wacht

Laat ik beginnen met het Griend. Een prachtig stukje natuur en het is een feestje om daar de jaargetijden door te mogen lopen.

Mist op het land

In de vroege ochtend, de maan te zien verdwijnen, de mist te zien optrekken en de zon tevoorschijn te zien komen, al dan niet met een schitterende wolkenlucht.

reeën in het veld

Ook de natuur is bijzonder. De hazen rennen door het weiland en soms staan de reeën op zicht afstand in het veld. En leuk dat de fazant vanaf het ha toezicht houdt.

Bijna !! Koekoek

Een paartje koekoeken, die luid roepend, gedurende de broedtijd iedere dag van zich laat horen. 

De koekoeken worden achterna gezeten door de vinken.

Rond ons hutje vliegt, maar zich niet laten ringen.
Wel  zo brutaal om op de stok bij het net te gaan zitten.

Maar vergeet ook de bloemenpracht is geweldig. 

Kaal en nat in het begin, kleurrijk en divers in het voorjaar/zomer en dor aan het einde van het seizoen.

In de periode half april tot en met half augustus zijn er CES ringdagen.

De CES is ieder jaar een vaste periode. In die periode moeten er 12 dagen gevangen en geringd  worden, zo’n beetje om de 10 dagen.
Ieder jaar op dezelfde plek en met dezelfde hoeveelheid netten.

Mistnet 16

Ook de tijden liggen vast, een halve uur voor zonsopgang tot ongeveer 6 uur later.
Op deze manier is het mogelijk om de jaren met elkaar te vergelijken, welke vogel zien we meer en welke minder.

Corona proef ringen

CES 2020 werd een speciale CES. Niet dat er afgeweken werd van de standaard, maar wel met de nodige aanpassing om het Corona-virus op afstand te houden.

De CES-locatie van de VRS De Haar bestaat uit twee naast elkaar gelegen gebieden. In de eendenkooi Haarzuilens staan 11 netten en in de griend aan de andere kant van het fietspad staan 5 netten.

Afgesproken werd, dat gedurende de dreiging van Corona er op 2 locaties geringd werd, met op iedere locatie maximaal 3 personen. Op beide locaties is er ook een onderkomen om op een goede en veilige manier te kunnen ringen.

Maar welke afspraak je ook maakt, soms gaat het toch fout, vooral als er ineens vier bokken op hetzelfde terrein lopen en bezig zijn het onderkomen te slopen.

Een kleine kanttekening, die bokken hadden er enkele jaren eerder ook gelopen, maar de laatste jaren niet meer.

Even niet bij het hutje, maar wel met mooi weer

Overleg en de bokken zouden weggehaald worden. Bij de eerst volgende sessie was het dan ook rustig, tot dat de bokken voor ons het hek uitliepen. Ze hadden zich even tussen het hoge riet verstopt.

Uiteindelijk na enkele keren ringen in het openveld, werden de bokken verplaatst naar een andere locatie.

de natte periode

Het griend is wel een speciaal gebied. Vanaf het najaar staat er veel water tussen de opgroeiende wilgen. Richting voorjaar en zomer zakt langzaam het water en valt het nagenoeg helemaal droog.

( Een griend of ham is een vochtige akker waarop wilgenhout wordt verbouwd. Grienden werden tot ca 1960 op grote schaal geëxploiteerd, daarna nam de vraag . bron Wikipedia)

Bijzonder in het griend van Haarzuilens is de kapmethode. Ieder jaar wordt een derde gekapt. Voor de CES heeft dit gevolgen. Tijdens de eerste CES ronden staat het mistnet in nog open/leeg terrein en wordt daar nagenoeg niets gevangen. 

Mistnet 12 net gesnoeid

Mistnet 12 enkele weken later

september 2020

Maar de wilgen groeien snel, en in korte tijd staat er weer fris jong groen op dit terrein. Kennelijk de juiste omgeving voor onze vogels. Het net is weer populair voor de ringers.

In het overzicht de totalen van zowel de griend als de eendenkooi tijdens de CES periode.
Kale cijfers. De volgende stap is de jaren met elkaar te vergelijken, mogelijk zelfs per mistnet. Is er een toename of afname van een bepaalde soort ? Is dit een algemeen beeld ? Een overzicht is terug te vinden in het jaarverslag VRS De Haar
Daarnaast zou het ook interessant kunnen zijn om te kijken welke biotoop, voor welke vogel te voorkeur heeft. In deze blog, Alleen de kale cijfers van 2020 en wat plaatjes van vogeltjes.

Bosrietzanger met geolocator

En nog een kers op de taart. De terugvangst van een bosrietzanger met een rugzakje ( geolocator )
Waar is onze vogel geweest ? Dat horen we later, als de goelocator wordt uitgelezen.
In ieder geval blij dat de bosrietzanger gezond is teruggekomen na vermoedelijk een verre reis.

Blauwborst

Boomkruiper

Bosrietzanger

Braamsluiper

Fitis

Grasmus

IJsvogel

Kleine Karekiet

Koolmees

Kwartel

Rietgors

Rietzanger

Snor

Spotvogel

Sprinkhaanzanger

Staartmees

Tjiftjaf

Tjiftjaf

Torenvalk

Tuinfluiter

Witte Kwikstaart

CES aantallen 2020

Soort                                              Nw         TV          Totaal

Blauwborst spec.                             3             3             6

Boomkruiper                                   9             7             16

Bosrietzanger                                  66           13           79

Braamsluiper                                  1             0             1

Cetti's Zanger                                 1             0             1

Fitis                                                20           24           44

Gaai                                               1             0             1

Grasmus                                        14           8             22

Grauwe Vliegenvanger                 5             1             6

Groenling                                     25           2             27

Grote Bonte Specht                     7             7             14

Heggenmus                                  11           13           24

IJsvogel                                       6             0             6

Kleine Karekiet                           49           21           70

Koolmees                                    30           68           98

Kwartel                                       1             0             1

Merel                                          22           29           51

Pimpelmees                                18           11           29

Putter                                          5             0             5

Rietgors                                      8             4             12

Rietzanger                                  12           3             15

Roodborst                                   37           34           71

Spotvogel                                   3             0             3

Sprinkhaanzanger                      2             0             2

Staartmees                                 10           9             19

Tjiftjaf                                       135         85           220

Torenvalk                                   0             1             1

Tuinfluiter                                  11           8             19

Vink                                            17           10           27

Winterkoning                             53           69           122

Witte Kwikstaart                       1             0             1

Zanglijster                                 22           22           44

Zwartkop                                  106         66           172

Totaal                                        711        518         1229

Gemiddeld                              100 per CES ronde       

In totaal                                    33 soorten